🔹 UN System: Institutions, Headquarters & Mandates

• UN System = UN + Funds & Programmes + Specialised Agencies + संबंधित संस्था.
• Funds/Programmes → स्वयंसेवी निधी
• Specialised Agencies → मूल्यांकन + स्वयंसेवी निधी
• उद्देश: शांतता, विकास, मानवी हक्क, पर्यावरण, मानवतावादी मदत.

---

1) संयुक्त राष्ट्रांचे निधी आणि कार्यक्रम (Funds & Programmes)

• UNDP (United Nations Development Programme) — NY, USA
  • गरिबी कमी करणे, SDGs, 170+ देश.
• UNEP (United Nations Environment Programme) — Nairobi, Kenya
  • पर्यावरण संरक्षण, शाश्वत संसाधन वापर.
• UNFPA (UN Population Fund) — NY, USA
  • प्रजनन आरोग्य, सुरक्षित बाळंतपण, युवा विकास.
• UN-Habitat (Human Settlements Programme) — Nairobi, Kenya
  • शाश्वत शहरी विकास, योग्य निवारा.
• UNICEF (UN Children’s Fund) — NY, USA
  • बाल हक्क, शिक्षण, पोषण.
• WFP (World Food Programme) — Rome, Italy
  • भूक व कुपोषण दूर करणे (जगातील सर्वात मोठी मानवतावादी संस्था).

---

2) संयुक्त राष्ट्रांच्या विशेष एजन्सीज (Specialised Agencies)

• FAO (Food and Agriculture Organization) — Rome
  • अन्न सुरक्षा, उपासमारीविरुद्ध लढा.
• ICAO (International Civil Aviation Organization) — Montreal
  • विमान सुरक्षा मानके.
• IFAD (International Fund for Agricultural Development) — Rome
  • ग्रामीण दारिद्र्य, कृषी विकास.
• ILO (International Labour Organization) — Geneva
  • कामगार मानके, सभ्य रोजगार.
• IMF (International Monetary Fund) — Washington DC
  • आर्थिक स्थैर्य, कर्ज, निरीक्षण.
• IMO (International Maritime Organization) — London
  • शिपिंग सुरक्षा, पर्यावरणीय मानके.
• ITU (International Telecommunication Union) — Geneva
  • दूरसंचार सहकार्य.
• UNESCO — Paris
  • शिक्षण, संस्कृती, विश्व वारसा.
• UNIDO — Vienna
  • औद्योगिक विकास, शाश्वत वाढ.
• UNWTO (World Tourism Organization) — Madrid
  • जागतिक पर्यटन धोरण, शाश्वत पर्यटन.
• UPU (Universal Postal Union) — Bern
  • आंतरराष्ट्रीय टपाल मानके.
• WHO (World Health Organization) — Geneva
  • जागतिक आरोग्य, रोग नियंत्रण.
• WIPO (World Intellectual Property Organization) — Geneva
  • बौद्धिक संपदा हक्क.
• WMO (World Meteorological Organization) — Geneva
  • हवामान व मौसम डेटा समन्वय.
• World Bank Group — Washington DC
  • विकास वित्त, गरिबी कमी करणे.

---

3) इतर महत्त्वाच्या UN संस्था

• UNAIDS — Geneva
  • 2030 पर्यंत एड्स समाप्त करण्याचे उद्दिष्ट.
• UNHCR (Refugee Agency) — Geneva
  • निर्वासित संरक्षण, पुनर्वसन.
• UNIDIR — Geneva
  • निःशस्त्रीकरण संशोधन.
• UNITAR — Geneva
  • राजनैतिक व प्रशासन प्रशिक्षण.
• UNOPS — Copenhagen
  • विकास प्रकल्प अंमलबजावणी.
• UNRWA — Amman
  • पॅलेस्टिनी निर्वासितांना शिक्षण/आरोग्य सेवांचे समर्थन.
• UNSSC — Turin
  • UN स्टाफ प्रशिक्षण.
• UN University — Tokyo
  • जागतिक संशोधन, धोरण समर्थन.
• UN Women — NY
  • लिंग समानता, महिला सक्षमीकरण.

---

4) संयुक्त राष्ट्रांच्या संबंधित आंतरराष्ट्रीय संघटना (Related Organizations)

• CTBTO PrepCom — Vienna
  • अणुचाचणी-बंदी करार पडताळणी.
• IAEA (International Atomic Energy Agency) — Vienna
  • अणु तंत्रज्ञानाचा सुरक्षित आणि शांततापूर्ण वापर.
• ICC (International Criminal Court) — The Hague
  • नरसंहार, युद्ध गुन्ह्यांवरील खटले.
• IOM (International Organization for Migration) — Geneva
  • स्थलांतर सहकार्य, मानवतावादी मदत.
• OPCW (Chemical Weapons Convention Organization) — The Hague
  • रासायनिक शस्त्रे निःशस्त्रीकरण.
• UNFCCC Secretariat — Bonn
  • पॅरिस करार, हवामान वाटाघाटी.
• WTO (World Trade Organization) — Geneva
  • व्यापार नियम, विवाद निराकरण.
• ITC (International Trade Centre) — Geneva
  • MSME निर्यात वाढ, UN-WTO संयुक्त संस्था.