Board for Regulation and Supervision of Payment and Settlement Systems (BPSS)
1. स्थापना
-
रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) ने स्थापन केले.
-
पूर्वीचे Board for Regulation and Supervision of Payment and Settlement Systems (BPSS) याची जागा घेतली.
2. रचना (Composition)
-
अध्यक्ष → RBI गव्हर्नर (सध्या: संजय मल्होत्रा)
-
RBI चे आणखी 2 प्रतिनिधी →
-
एक डेप्युटी गव्हर्नर
-
पेमेंट अँड सेटलमेंट सिस्टीम्स प्रभारी कार्यकारी संचालक
-
-
केंद्र सरकारचे 3 प्रतिनिधी →
-
वित्तीय सेवा विभागाचे सचिव
-
इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाचे सचिव
-
माजी दूरसंचार सचिव अरुणा सुंदरराजन
-
BPSS मध्ये सरकारी प्रतिनिधी नव्हते, PRB मध्ये आहेत – ही मोठी नवी बदलाची बाब आहे.
3. कायदेशीर अधिकार
-
Payment and Settlement Systems Act, 2007 अंतर्गत अधिकार.
-
RBI व सरकार यांचा समन्वय वाढवणे हा उद्देश.
4. कार्यप्रणाली
-
पेमेंट सिस्टीम्सवर देखरेख.
-
RBI च्या Department of Payment and Settlement Systems (DPSS) कडून सहाय्य.
-
निर्णय बहुमताने घेतले जातात.
-
मतांची बरोबरी झाल्यास अध्यक्ष / डेप्युटी गव्हर्नरचे निर्णायक मत.
-
वर्षातून किमान दोनदा बैठक अनिवार्य.
-
RBI चे कायदेशीर सल्लागार → कायमचे आमंत्रित.
5. महत्त्व :
- सरकारी प्रतिनिधित्वामुळे धोरणात्मक समन्वय वाढेल.
-
पेमेंट नियमन राष्ट्रीय डिजिटल व आर्थिक धोरणाशी संलग्न होईल.
-
डिजिटल पेमेंट्सचे वाढते महत्त्व आणि सहयोगी नियामक चौकट याचे प्रतिबिंब.
हा विषय MPSC, UPSC, बँकिंग परीक्षांसाठी खूप महत्त्वाचा आहे.
