23 वी भारत–रशिया वार्षिक शिखर परिषद (2025): पुतिन यांचा भारत दौरा – प्रमुख तथ्ये व सामरिक महत्त्व

Published on: 29/11/2025
23rd India–Russia Annual Summit (2025)
Join WhatsApp
Join Now
Join Telegram
Join Now

1. पुतिन यांचा भारत दौरा (2025) : 23rd India–Russia Annual Summit (2025)

  • व्लादिमीर पुतिन – 4–5 डिसेंबर 2025 रोजी भारत दौऱ्यावर.
  • 23 वी भारत–रशिया वार्षिक शिखर परिषद.
  • 2021 नंतर पुतिन यांचा पहिला भारत दौरा.
  • रशिया-युक्रेन संघर्ष (2022) नंतरचा पहिला दौराभूराजकीय दृष्ट्या महत्त्वपूर्ण.
  • दौरा PM नरेंद्र मोदी यांच्या निमंत्रणावर.
  • भेटीदरम्यान राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांचा औपचारिक सत्कार कार्यक्रम.

2. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी

  • भारत–रशिया राजनैतिक संबंध: 1947 पासून.
  • 2000 – धोरणात्मक भागीदारी (Strategic Partnership).
  • 2010 – विशेष व विशेषाधिकारित धोरणात्मक भागीदारी (Special & Privileged Strategic Partnership).
  • 2000 पासून वार्षिक शिखर परिषद – आलटून-पालटून आयोजित, द्विपक्षीय संबंधांचा कणा.

3. भेटीची प्रमुख उद्दिष्टे

  • चालू प्रकल्प व करारांचा आढावा.
  • भावी सहकार्यासाठी धोरणात्मक रोडमॅप.
  • प्रादेशिक व जागतिक मुद्द्यांवर संवाद (उदा. युक्रेन, इंडो-पॅसिफिक).
  • संरक्षण, ऊर्जा, व्यापार, तंत्रज्ञान क्षेत्रातील सहकार्य बळकटी.

4. सामरिक महत्त्व

  • युक्रेन युद्धानंतरही भारत–रशिया संबंधांमध्ये सातत्य व स्थिरता.
  • भारताचे संतुलित परराष्ट्र धोरण (Strategic Autonomy) दर्शविते.
  • रशिया – भारताचा प्रमुख संरक्षण भागीदार (2nd largest arms supplier).
  • बहुध्रुवीय जगातील BRICS, SCO सारख्या मंचांवरील सहकार्य दृढ.

5. चर्चेची प्रमुख क्षेत्रे

  • संरक्षण:
    • S-400 प्रणाली, नवे करार, संयुक्त उत्पादन.
  • ऊर्जा सहकार्य:
    • तेल–गॅस दीर्घकालीन करार, अणुऊर्जा (कुडनकुलम).
  • व्यापार:
    • 2030 लक्ष्य: $100 अब्ज द्विपक्षीय व्यापार.
  • विज्ञान–तंत्रज्ञान:
    • अणुऊर्जा, अवकाश, उच्च-तंत्रज्ञान सहकार्य.
  • चलन प्रणाली:
    • रुपया–रुबल व्यापार → डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करणे.
  • वैश्विक मुद्दे:
    • युक्रेन, BRICS विस्तार, संयुक्त राष्ट्र सुधारणा.

6. अलीकडील घडामोडी

  • 19 नोव्हेंबर 2025: S. जयशंकर → पुतिन यांची भेट (SCO Government Heads meeting).
  • 18 नोव्हेंबर 2025: जयशंकर–लावरोव्ह बैठक → शिखर परिषदेची तयारी.
  • भारताने रशियात दोन नवीन वाणिज्य दूतावास उघडले → राजनैतिक संपर्क वाढला.

7. स्थिर तथ्ये (UPSC साठी महत्त्वाचे) : 23rd India–Russia Annual Summit (2025)

  • भारत–रशिया संबंध: 1947 पासून.
  • 2000: Strategic Partnership.
  • 2010: Special & Privileged Strategic Partnership.
  • वार्षिक शिखर परिषद: 2000 पासून दरवर्षी (COVID काळ वगळता).
  • रशिया: भारताचा दुसरा सर्वात मोठा शस्त्र पुरवठादार.
  • 2024–25 व्यापार: $68.7 अब्ज.
  • लक्ष्य: 2030 → $100 अब्ज व्यापार.
  • अणुऊर्जा: कुडनकुलम प्रकल्पात रशिया महत्त्वाचा भागीदार.
  • सदस्यत्व: BRICS, SCO, G20, UN.

Leave a Comment