Seven ISRO launches by March 2026 :
- भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) : मार्च 2026 पर्यंत किमान 7 अंतराळ प्रक्षेपण मोहिमा नियोजित
- महत्त्व :
- मानवी अंतराळ उड्डाण (Gaganyaan)
- उन्नत तंत्रज्ञान प्रात्यक्षिके
- व्यावसायिक व धोरणात्मक उपग्रह प्रक्षेपण
- दुहेरी उद्दिष्टे :
- राष्ट्रीय धोरणात्मक मोहिमा
- जागतिक अंतराळ अर्थव्यवस्थेत भारताचे योगदान
वापरली जाणारी प्रक्षेपण वाहने (Launch Vehicles)
- LVM3 : गगनयान, जड उपग्रह
- PSLV : पृथ्वी निरीक्षण, तंत्रज्ञान प्रात्यक्षिक
- GSLV Mk II : भूस्थिर कक्षा उपग्रह
- SSLV : लहान उपग्रहांसाठी समर्पित प्रक्षेपण
1. गगनयान – पहिले मानवाविरहित (Uncrewed) मिशन
- भारताच्या मानवी अंतराळ कार्यक्रमातील पहिले मानवाविरहित मिशन
- व्योममित्र (Vyommitra) :
- मानवी-सदृश रोबोट (Humanoid Robot)
- Crew Module मध्ये तैनात
उद्दिष्टे (Objectives)
- मानवी-रेटेड LVM3 ची कामगिरी चाचणी
- वायुगतिकी (Aerodynamics) पडताळणी
- ऑर्बिटल मॉड्यूल ऑपरेशन्सचे प्रात्यक्षिक
- Crew Module Re-entry व Recovery System ची चाचणी
- महत्त्वाची तथ्ये :
- दुसरे मानवाविरहित मिशन 2027 पूर्वी
- पहिले भारतीय अंतराळवीरांचे उड्डाण 2027 मध्ये अपेक्षित
2. इलेक्ट्रिक प्रोपल्शन व क्वांटम की वितरण (PSLV-C63 : TDS-01)
- TDS-01 (Technology Demonstration Satellite)
महत्त्वाची तंत्रज्ञाने
- High Thrust Electric Propulsion
- उपग्रह इंधन : 2+ टन → ~200 किग्रॅ
- हलके, कार्यक्षम व दीर्घायुषी उपग्रह
- Quantum Key Distribution (QKD)
- अत्यंत सुरक्षित संप्रेषण तंत्रज्ञान
- स्वदेशी TWT Amplifier (Travelling Wave Tube)
- उपग्रह ट्रान्सपॉन्डर तंत्रज्ञानात आत्मनिर्भरता
3. दळणवळण व पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह
- LVM3-M5 :
- AST SpaceMobile (USA) साठी BlueBird-6
- NSIL द्वारे व्यावसायिक प्रक्षेपण
- GSLV Mk II :
- EOS-5 / GISAT-1A
- GISAT-1 (2021 अयशस्वी) चा पर्याय
- PSLV मोहिमा :
- Oceansat
- Indo–Mauritius संयुक्त उपग्रह
- LEAP-2 (Dhruva Space)
- EOS-N1 (Strategic Use)
- 18 लहान उपग्रह
- SSLV :
- मार्च 2026 पूर्वी Dedicated Small Satellite Launch
4. व्यापारीकरण व उद्योग सहभाग
- NSIL–HAL–L&T कन्सोर्टियम :
- 5 PSLV रॉकेट निर्मिती
- महत्त्व :
- भारताची व्यावसायिक प्रक्षेपण क्षमता वाढवणे
- Private Sector Participation
- Technology Transfer + Cost-effective Launches
UPSC Prelims साठी महत्त्वाचे मुद्दे (Quick Facts)
- मार्च 2026 पर्यंत ISRO : 7 प्रक्षेपण मोहिमा
- पहिले Uncrewed Gaganyaan Mission + Vyommitra
- LVM3 : Gaganyaan + BlueBird-6
- भारताचा पहिला उद्योग-निर्मित PSLV : 2026
- TDS-01 : Electric Propulsion + QKD
- NSIL : व्यावसायिक लाँचचा प्रमुख चालक
