• विजेते: कार्ल डायसेरोथ (Karl Deisseroth), पीटर हेगेमन (Peter Hegemann), गेओर्ग नागेल (Georg Nagel)
  • विषय: प्रकाशाद्वारे नियंत्रित होणारे आयन चॅनेल्स व ऑप्टोजेनेटिक्स (Optogenetics)
  • बक्षीस रक्कम: 1.2 कोटी स्वीडिश क्रोना, तिघांमध्ये समान वाटप Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026: Winners and Discovery

विजेत्यांचा परिचय

  • कार्ल डायसेरोथ: स्टॅनफोर्ड विद्यापीठ व हॉवर्ड ह्यूज मेडिकल इन्स्टिट्यूट, अमेरिका
  • पीटर हेगेमन: हम्बोल्ट विद्यापीठ, बर्लिन (जर्मनी) Physiology or Medicine Nobel 2026
  • गेओर्ग नागेल: जर्मनी
  • पुरस्कारप्राप्त शोध मॅक्स प्लँक इन्स्टिट्यूट फॉर बायोकेमिस्ट्री, मार्टिन्सरीड (जर्मनी) येथे लागले

शोध काय आहे?

  • हेगेमन व नागेल यांनी एकपेशीय शैवालामध्ये (Single-celled Alga) चॅनलरोडॉप्सिन (Channelrhodopsin) हे प्रकाशाला संवेदनशील प्रथिन शोधले
  • ऑप्टोजेनेटिक्स: प्रकाशाच्या सहाय्याने जिवंत मेंदूतील विशिष्ट चेतापेशी (Neurons) चालू किंवा बंद करण्याचे तंत्र
  • उपयोग: स्मृती, भावना, वेदना, तहान, भूक यांचे नियंत्रण करणारे मेंदूतील मार्ग शोधणे

MPSC/UPSC Exam Points

  • वैद्यकशास्त्र नोबेल देणारी संस्था: नोबेल असेंब्ली, कॅरोलिंस्का इन्स्टिट्यूट, स्टॉकहोम (स्वीडन)
  • पहिले वैद्यकशास्त्र नोबेल (1901): एमिल फॉन बेहरिंग, घटसर्पावरील (Diphtheria) सिरम उपचारासाठी
  • 2025 चे विजेते: मेरी ब्रंकोव, फ्रेड रॅम्सडेल, शिमोन साकागुची, परिघीय रोगप्रतिकार सहनशीलतेसाठी (Peripheral Immune Tolerance)
  • हरगोविंद खुराना (1968): वैद्यकशास्त्र नोबेल मिळवणारे भारतीय वंशाचे शास्त्रज्ञ, जनुकीय संकेतांवरील (Genetic Code) संशोधनासाठी
  • पुरस्कार वितरण: दरवर्षी 10 डिसेंबर (आल्फ्रेड नोबेल यांचा स्मृतिदिन)