भारतीय ऑलिम्पिक संघटनेच्या (IOA) अध्यक्षा पी. टी. उषा यांनी 15 सप्टेंबर 2026 (मंगळवार) रोजी दोन स्मृती पुरस्कारांची घोषणा केली
- निमित्त: जसपाल राणा यांच्यावरील “Maverick Jaspal” या पुस्तकाच्या प्रकाशन सोहळ्यात
- पुस्तकाचे सह-लेखक: ज्येष्ठ क्रीडा पत्रकार एस. कण्णन व जी. राजारामन
- अंमलबजावणी: आशियाई क्रीडा स्पर्धा 2026 (आइची-नागोया, जपान) पासूनच हे चषक दिले जातील
दोन्ही पुरस्कारांचे स्वरूप
- राजा रणधीर सिंग चषक → आशियाई क्रीडा स्पर्धेतील सर्वोत्कृष्ट भारतीय पुरुष खेळाडू
- जसपाल राणा चषक → आशियाई क्रीडा स्पर्धेतील सर्वोत्कृष्ट भारतीय महिला खेळाडू
- उद्देश: भारतीय क्रीडा क्षेत्रातील या दोघांच्या अतुलनीय योगदानाचा सन्मान
- पी. टी. उषा: “जसपाल यांनी नवे विजेते घडवण्यासाठी स्वतःला वाहून घेतले… आता त्यांची नावे आपल्या खेळाडूंसोबत भविष्यात प्रवास करतील.”
राजा रणधीर सिंग (1946 – मे 2026)
- ज्येष्ठ क्रीडा प्रशासक आणि माजी नेमबाज (शॉटगन/ट्रॅप)
- मे 2026 मध्ये वयाच्या 79व्या वर्षी निधन
- IOA चे महासचिव — 1987 ते 2012, तब्बल 25 वर्षे
- ऑलिम्पिक कौन्सिल ऑफ एशिया (OCA) चे अध्यक्ष म्हणून कार्यरत होते
- पाच ऑलिम्पिक स्पर्धांमध्ये (1968 ते 1984) भारताचे प्रतिनिधित्व
- 1978 बँकॉक आशियाई क्रीडा स्पर्धेत नेमबाजीतील भारताचे पहिलेवहिले सुवर्णपदक जिंकले
- आंतरराष्ट्रीय ऑलिम्पिक समिती (IOC) चे सदस्य म्हणूनही कार्य
- त्यांचे वडील महाराजा यादविंद्र सिंग हे देखील IOA चे अध्यक्ष होते (1938-1960)
जसपाल राणा (1976 – जून 2026)
- भारतीय नेमबाजीचे प्रणेते आणि प्रसिद्ध पिस्तूल प्रशिक्षक
- जून 2026 मध्ये वयाच्या 49व्या वर्षी निधन
- 1994 ISSF जागतिक नेमबाजी स्पर्धा (मिलान, इटली) — 25 मीटर स्टँडर्ड पिस्तूल प्रकारात विश्वविक्रमासह
- सुवर्णपदक; तेव्हा त्यांचे वय अवघे 18 वर्षे
- राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा: एकूण 15 पदके — त्यात 9 सुवर्ण
- आशियाई क्रीडा स्पर्धा: एकूण 8 पदके — त्यात 4 सुवर्ण
- प्रशिक्षक म्हणून: पॅरिस ऑलिम्पिक 2024 मध्ये दोन कांस्यपदके जिंकणाऱ्या मनू भाकरच्या यशाचे शिल्पकार
- डेहराडून येथे जसपाल राणा इन्स्टिट्यूट ऑफ एज्युकेशन अँड टेक्नॉलॉजी मार्फत प्रशिक्षण
- पुरस्कार: अर्जुन पुरस्कार (1994) व पद्मश्री (1997)
आशियाई क्रीडा स्पर्धा 2026 — तयारी
- पी. टी. उषा यांनी सांगितले की आइची-नागोया (जपान) येथे भारतीय पथकाच्या निवासाबाबत कोणतीही तक्रार नाही
- भारतीय पथकाचे शेफ-द-मिशन (Chef de Mission): सहदेव यादव
MPSC/UPSC Exam Points
1️⃣ भारतीय ऑलिम्पिक संघटना (IOA) — स्थापना 1927; मुख्यालय नवी दिल्ली; विद्यमान अध्यक्षा पी. टी. उषा
2️⃣ पी. टी. उषा — IOA च्या पहिल्या महिला अध्यक्षा (डिसेंबर 2022 पासून); 95 वर्षांच्या इतिहासात IOA प्रमुख होणाऱ्या पहिल्या ऑलिम्पियन व आंतरराष्ट्रीय पदक विजेत्या; टोपणनाव ‘पय्योली एक्सप्रेस’; 1984 लॉस एंजेलिस ऑलिम्पिकमध्ये 400 मी. अडथळा शर्यतीत 1/100 सेकंदाने कांस्यपदक हुकले
3️⃣ ऑलिम्पिक कौन्सिल ऑफ एशिया (OCA) — स्थापना 1982; मुख्यालय कुवेत सिटी, कुवेत; आशियाई क्रीडा स्पर्धेचे आयोजन
4️⃣ आशियाई क्रीडा स्पर्धा 2026 — 20वी आवृत्ती, यजमान आइची-नागोया, जपान; मागील आवृत्ती हांगझोऊ (चीन), 2023 — भारताने विक्रमी 107 पदके (28 सुवर्ण) जिंकली होती
5️⃣ NRAI (भारतीय राष्ट्रीय रायफल संघटना) — स्थापना 1951; जुलै 2026 च्या इंडिया ओपन स्पर्धांनाही या दोघांची नावे देण्यात आली — रायफल/पिस्तूल प्रकार = जसपाल राणा मेमोरियल, शॉटगन प्रकार = राजा रणधीर सिंग मेमोरियल
6️⃣ ISSF (आंतरराष्ट्रीय नेमबाजी क्रीडा महासंघ) — स्थापना 1907; मुख्यालय म्युनिक, जर्मनी
7️⃣ भारतीय नेमबाजीतील ऑलिम्पिक पदक विजेते: राज्यवर्धन सिंह राठोड (रौप्य, अथेन्स 2004), अभिनव बिंद्रा (सुवर्ण, बीजिंग 2008 — भारताचे पहिले वैयक्तिक ऑलिम्पिक सुवर्ण), गगन नारंग व विजय कुमार (लंडन 2012), मनू भाकर व स्वप्निल कुसाळे (पॅरिस 2024)
