G20 जोहान्सबर्ग शिखर परिषद: शाश्वत विकास, हवामान कृती आणि जागतिक सहकार्यासाठी पंतप्रधान मोदींची सहा जागतिक उपक्रम

Published on: 24/11/2025
G20 Johannesburg Summit Initiatives
Join WhatsApp
Join Now
Join Telegram
Join Now

पंतप्रधान मोदींचे सहा जागतिक उपक्रम : G20 Johannesburg Summit Initiatives

  • जागतिक पारंपारिक ज्ञान भांडार (Global Traditional Knowledge Repository)

    • पारंपारिक औषध, शेती, शाश्वतता यांचे ज्ञान डिजिटल स्वरूपात जतन व सामायिकरण.

    • विविध संस्कृतींच्या पूर्वज ज्ञानाचे संरक्षण.

  • आफ्रिका स्किल्स मल्टीप्लायर प्रोग्राम

    • आफ्रिकेत 10 लाख प्रशिक्षकांचे प्रशिक्षण/प्रमाणीकरण.

    • भारताच्या कौशल्य विकास मॉडेलद्वारे मानवी भांडवल निर्माण.

  • जागतिक आरोग्य सेवा प्रतिसाद पथक (Global Health Emergency Response Team)

    • G20 तज्ञांद्वारे जलद-तैनाती आरोग्य पथक.

    • भविष्यातील साथी/आरोग्य आणीबाणी हाताळण्यासाठी जागतिक क्षमता वाढ.

  • ड्रग्ज–दहशतवाद संबंधाचा मुकाबला (Countering Drug-Terror Nexus)

    • अंमली पदार्थ तस्करी + दहशतवाद वित्तपुरवठा यावर संयुक्त कारवाई.

    • गुप्तचर माहिती सामायिकरण आणि कायदेशीर समन्वय वाढवणे.

  • ओपन सॅटेलाइट डेटा पार्टनरशिप

    • G20 स्पेस एजन्सींचा उपग्रह डेटा विकसनशील राष्ट्रांसाठी उपलब्ध.

    • शेती, मत्स्यपालन, आपत्ती प्रतिसाद, पर्यावरण देखरेख यांना मदत.

  • क्रिटिकल मिनरल्स सर्कुलॅरिटी इनिशिएटिव्ह

    • शहरी खाणकाम, बॅटरी रिसायकलिंग प्रोत्साहन.

    • महत्त्वाच्या खनिजांच्या शाश्वत वापरासाठी वर्तुळाकार अर्थव्यवस्था मॉडेल.

    • ग्रीन टेक्नॉलॉजीसाठी आवश्यक खनिज सुरक्षितता.

भारताचे हवामान आणि विकासाचे व्यापक दर्शन

  • शिखर परिषद सत्राचा विषय: “A Resilient World”.

  • भर : हवामान अनुकूलन (Adaptation) + आपत्ती लवचिकता (Resilience).

  • भारताच्या अध्यक्षपदाखाली “Deccan Principles on Food Security” स्वीकारले.

  • CDRI ला (Coalition for Disaster Resilient Infrastructure) वित्त–तंत्रज्ञान–कौशल्य समन्वयासाठी समर्थन.

 भारताच्या प्रमुख सामाजिक/अन्न सुरक्षा योजना (ग्लोबल उदाहरण म्हणून)

  • PMGKY – जगातील सर्वात मोठी अन्न सुरक्षा योजना.

  • आयुष्मान भारत – जगातील सर्वात मोठी आरोग्य विमा योजना.

  • PM Fasal Bima Yojana – व्यापक पीक विमा योजना.

  • श्री अण्णा (बाजरी)पौष्टिक, हवामान-लवचिक धान्य; जागतिक स्वीकारासाठी भारताचा आग्रह.

 “एकात्मिक मानवतावाद” (Integral Humanism)

  • विकासाने समृद्धी + ग्रहाचे आरोग्य यांचा समतोल साधावा.

  • भारताच्या सांस्कृतिक/सभ्यतेच्या दृष्टिकोनातून मानव–निसर्ग सुसंवाद.

 G20 ची आवश्यक तथ्ये (UPSC Most Important)

  • G20 = 19 देश + युरोपियन युनियन.

  • जगाचे 85% GDP, 75% आंतरराष्ट्रीय व्यापार, 2/3 लोकसंख्या प्रतिनिधित्व.

  • African Union → नवीनतम सदस्य.

परीक्षा-अनुकूल जलद टेकअवेज (Must Remember) : G20 Johannesburg Summit Initiatives

  • मोदींचे 6 उपक्रम:
    ज्ञान-भांडार, आफ्रिका कौशल्य, आरोग्य पथक, ड्रग-टेरर कंट्रोल, उपग्रह डेटा, क्रिटिकल मिनरल्स सर्कुलॅरिटी.

  • भर : नवोन्मेष, दक्षिण-दक्षिण सहकार्य, हवामान लवचिकता, अन्न सुरक्षा.

  • भारताचा विशेष भर: श्री अण्णा (मिलेट्स), एकात्मिक मानवतावाद, समावेशक विकास.

Leave a Comment