BSDA म्हणजे काय : BSDA = Low-cost Demat for small investors
- BSDA (Basic Services Demat Account) – SEBI ने 2012 मध्ये सुरू केलेली कमी खर्चाची डीमॅट सुविधा.
- उद्देश: लहान/पहिल्यांदा गुंतवणूक करणाऱ्यांवरील खर्चाचा भार कमी करणे.
- पात्रता मर्यादा: BSDA मधील होल्डिंग्जचे एकूण मूल्य ₹2 लाखांपेक्षा कमी असणे आवश्यक.
- फक्त 1 BSDA – गुंतवणूकदार सर्व डिपॉझिटरीजमध्ये एकच BSDA ठेवू शकतो.
- फायदा: कमी वार्षिक देखभाल शुल्क, आर्थिक समावेशकता वाढवणे.
SEBI चे नवीन प्रस्ताव – मुख्य मुद्दे (25 नोव्हेंबर 2025 मसुदा परिपत्रक)
1) BSDA मूल्यांकनातून ZCZP बाँड्स वगळणे
- ZCZP Bonds = Zero-Coupon, Zero-Principal Bonds.
- या बाँड्समध्ये व्याज नाही, मुद्दल परतफेड नाही, आणि बाजारात सक्रिय व्यापार नाही.
- CSR दायित्वांसाठी जारी केले जातात; खरा गुंतवणूक पोर्टफोलिओ दर्शवत नाहीत.
- SEBI प्रस्ताव: BSDA पात्रतेच्या गणनेतून ZCZP बाँड्स वगळावे.
- कारण: अशा बाँड्सचा समावेश केल्यास गुंतवणूकदाराच्या होल्डिंग्जचे फुगवलेले मूल्यांकन होते.
2) Delisted सिक्युरिटीज = Suspended सिक्युरिटीज (BSDA उद्देशाने)
- Delisted व Suspended सिक्युरिटीज दोन्ही मार्केटमध्ये ट्रेड होत नाहीत.
- SEBI प्रस्ताव: BSDA गणनेत दोन्हीला समान (non-tradeable) मानावे.
- उद्देश: नॉन-ट्रेडेबल साधनांमुळे गुंतवणूकदाराचा बाजार सहभाग चुकीचा दर्शवला जाणार नाही.
प्रस्तावांमागील SEBI चा तर्क
- BSDA सुविधा खऱ्या लहान गुंतवणूकदारांसाठी केंद्रित करणे.
- नॉन-लिक्विड/परतावा न देणाऱ्या साधनांमुळे अपात्र ठरणे टाळणे.
- योग्य, पारदर्शक व निष्पक्ष मूल्यांकन सुनिश्चित करणे.
- आर्थिक समावेशन वाढवणे व कमी प्रतिनिधित्व असलेल्या गटांचा सहभाग वाढवणे.
SEBI – BSDA नियमांचे विस्तृत पुनरावलोकन (चालू)
- BSDA उघडण्यासाठी पात्रता निकष पुनरावलोकन.
- पात्र विद्यमान डिमॅट खात्यांचे स्वयंचलित BSDA मध्ये रूपांतर.
- होल्डिंग्जच्या आधारावर शुल्क संरचनेचे पुनर्रचना.
- सर्व प्लॅटफॉर्म्समध्ये होल्डिंग्जचे एकीकृत मूल्यांकन पद्धत.
लहान गुंतवणूकदारांसाठी परिणाम : BSDA = Low-cost Demat for small investors
DPs (Depository Participants) आणि Brokers साठी स्पष्ट मार्गदर्शन.
ZCZP किंवा Delisted सिक्युरिटीजमुळे BSDA पासून दूर ठेवले जाणारे गुंतवणूकदार आता पात्र ठरतील.
अनुदानित डिमॅट सेवांचे चांगले लक्ष्यीकरण.
ग्रामीण, कमी उत्पन्न असलेल्या गुंतवणूकदारांचा वाढता सहभाग.
